«

Diyarbakır’ın Çınar ilçesindeki Mithras Tapınağı’nın da bulunduğu 3 bin yıllık Zerzevan Kalesi, yabancı belgesel yapımcılarına ilham kaynağı oldu.

Çınar ilçesine 13 kilometre uzaklıktaki Demirölçek Mahâllesi yakınlarında, Roma İmparatorluğu döneminde “askerî yerleşim” olarak kullanılan 3 bin yıllık Zerzevan Kalesi’nde, arkeolojik kazıların bu yılki bölümüne başlandı.

Dicle Üniversitesi (DÜ) Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve Kazı Başkanı Doç. Dr. Aytaç Coşkun, yaptığı açıklamada; 2014 yılından bu yana yürütülen kazı çalışmalarında, üstü kadar altı da târihe ışık tutan kalenin, Roma’nın sınır garnizonu olduğunu söyledi.

Zerzevan Kalesi’nin, bölgenin târihini aydınlatma açısından büyük önem taşıdığına işâret eden Coşkun; “Bu yıldan îtibâren kazılar, 12 ay boyunca devâm edecek.” dedi.

Coşkun, geçen yıl 352 bin kişinin ziyâret ettiği kaleye, ilginin her geçen gün arttığına dikkati çekerek, bu yıl 1 milyon ziyaretçi ağırlamayı hedeflediklerini aktardı.

Bu büyük ilgide, 2018 yılında ortaya çıkarılan Mithras Tapınağı’nın büyük etkisi olduğunu vurgulayan Coşkun, genelde üst düzey askerler, aristokratlar ve bâzı Roma imparatorlarının bu dini benimsediğinin belirtildiğini aktardı.

Âyinlerinin Gizli Şekilde Yapılması, Büyük Gizem Katıyor

Dünyânın farklı ülkelerinden çok sayıda kişinin, kaleyi ziyârete geldiğini ifâde eden Coşkun, şöyle konuştu:

“Geçen yıl ortaya çıkardığımız, dünyâda en son bulunan Mithras Tapınağı, bir anda dünyânın gözünü buraya çevirdi. Tapınak, Roma’nın gizem dini… Bütün âyinler, gizli şekilde yapılıyor ve bütün tapınaklar, yer altında. Dünyâda bu tapınaktan çok fazla yok. Bu, ilgi çekiyor. Mithras, bütün evreni kontrol ettiğine inanılan güneş tanrısı… Ayinlerinin gizli şekilde yapılması, büyük gizem katıyor. Buradaki tapınak, Roma’nın doğu sınırındaki tek tapınağı.”

Bunun yanı sıra kazılarda, gizli geçit, askerlerin kaldığı yerler, sivillerin konakladığı mekânlar ve yer altı kiliseleri tespit ettiklerini dile getiren Coşkun, kaledeki kazıların yaklaşık 50 yıl süreceğini kaydetti.

Coşkun, daha önce Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyince (ICOMOS) hazırlanan “ICORP On The Road Projesi” kapsamında kültür mirâs alanları, yapılar ve somut olmayan değerlerin, bulundukları çevrenin sürdürülebilir kalkınmasına sağladıkları katkıdan dolayı belgesel serisi için seçilen tarihi 4 mekândan birinin, Zerzevan Kalesi olduğunu aktardı.

Tanrının Hikâyesi Belgeselinde Yer Alacak

zerzevan-kalesi-belgesel-yapimcilari-yogun-ilgi2-alternatiftarihKalenin, National Geographic kanalının da dikkatini çekmeyi başardığını dile getiren Coşkun, şu bilgileri verdi:

“National Geographic, ‘Tanrının Hikâyesi’ belgeselinde, kaledeki Mithras Tapınağı ile ilgili çalışma yapacak. 2020 yılında National Geographic tarafından burada bir çekim yapılması planlanıyor. Bununla ilgili çalışmalar, devâm ediyor. Tanrının Hikâyesi belgeselinde Mithras ilgili bir çalışma yapılacak. Daha önce ICOMOS ekibi geldi. Dünyâdaki dört yerden biri ve ilham verici olarak Zerzevan’ı seçtiler. Onlar da çalışmalarını tamamladı. Belgesel ve televizyon ekiplerinden büyük talep var. Mümkün olduğu kadar bakanlığımızın ve vâliliğimizin izinleriyle bunları gerçekleştirmeye çalışıyoruz.”

Kaleyi ziyaret eden Yunanistan’ın Patras Üniversitesinden arkeolog Eleni Simoni ise ilk kez Türkiye’ye ve Diyarbakır’a gelmekten duyduğu memnûniyeti dile getirdi.

Simoni; “Bin 800 yıl önce gelen buraya gelen Yunanların, târihî mekânlarda imzâlarını görmek, benim için çok ilginç oldu. Buraya gelen ilk Yunan olmamak, beni şaşırttı. Bir arkeolog olarak burada bulunmak, çok güzel bir deneyim.” diye konuştu.

Portekiz Azor Üniversitesinden Maria Joao Barros da, Diyarbakır’ın târihî bir kent olduğunu gezince anladığını belirterek; “Burada çok güzel izlenimler edindim. Mezopotamya’yı daha önce duymuştum ama bu kadar târihî bir yer olduğunu bilmiyordum. Bu târihî mekânda bulunabildiğim için çok mutluyum.” şeklinde konuştu.

Zerzevan Kalesi

Askerî yerleşim antik yol güzergâhında, 124 metre yükseklikteki kayalık bir tepede bulunan Zerzevan Kalesi, Amida ile Dara arasında stratejik bir noktada yer alıyor. Yerleşim konumu îtibârıyla bütün vâdiye hâkim, antik ticâret yolu üzerinde, geniş bir alanı kontrol altında tutan, stratejik bir Roma sınır garnizonu olan kale, aynı zamanda Roma-Sasanî arasındaki büyük mücâdelelere de sahne oldu.

Roma’daki ismi “Samachi” olan yerleşimin, ilk inşâ edildiği dönem hakkında devâm eden kazılar ile kesin bilgilere ulaşılacak. Yerleşimin surları ve yapıları, Anastasios I (MS 491-518) ve Justinianos I (MS 527-565) dönemlerinde onarılarak, bâzıları ise yeniden inşâ edilerek mevcut hâline getirildi.

60 dönümlük alanda, 12-15 metre yüksekliğinde ve 1200 metre uzunluğunda sur kalıntısı, 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binâsı, konutlar, tahıl ve silah depoları, yer altı ibâdethânesi, sığınaklar, kaya mezarları, su kanalları ile 54 su sarnıcı bulunan kale, üstü kadar altı ile de târihe ışık tutuyor.

Bir Cevap Yaz

Alternatif Tarih Hakkkında

Bir Cevap Yaz

E-Posta adresiniz paylaşılmayacaktır. Doldurulması zorunlu alanlar işaretlenmiştir *